Tarixin gedişatına müxtəlif dövrlərdə bütün insanlar müəyyən dərəcədə təsir göstərir, lakin onun istiqamətini dəyişə bilənlər çox nadirdir. Tarixi yalnız müharibələr, sərhəd dəyişiklikləri və hakimiyyətin əl dəyişməsi yazmır; onu elmi yeniliklər, cəsarətli kəşflər, ixtiraçılıq və insanlıq naminə görülən əməyin nəticələri də müəyyən edir. Bu həqiqət insanlığın ən qədim dövrlərindən bu günə qədər dəyişməyib. Necə ki, çaxmaq daşlarından istifadə edərək ilk əkinçilik alətlərini hazırlayan insanlar tarixin inkişafına təsir etmişdir, eləcə də XX əsrdə yüksək oktanlı yanacağı kəşf edən alim dünya səhnəsində dönüş yaratdı. Hər iki halda ixtiraçı bütün zəka, bacarıq və əməyini yalnız özünə yox, bütün insanların rifahına, cəmiyyətin inkişafına həsr etmişdir. Əkinçilik alətlərini kimin hazırladığı məlum olmasa da, yüksək oktanlı yanacağın kəşfi bizim həmvətənimiz, akademik Yusif Məmmədəliyevə qismət olmuşdur. Bu hadisələr göstərir ki, tarixi dəyişdirmək üçün yalnız güc və silah kifayət etmir; elm, yaradıcılıq və fədakarlıq da əsas amildir. Tarixi dəyişdirənlər yalnız müharibələrdə qalib gələnlər və ya böyük siyasətçilər deyil, həm də gecələrini laboratoriyada keçirən, elmə və insanlığa xidmət edən alimlərdir.

Yusif Məmmədəliyev yalnız kimyaçı deyil, həm də Azərbaycan elminin və neft-kimya sənayesinin banisi, tarixin istiqamətini dəyişən görkəmli alim idi. Onun laboratoriyada apardığı tədqiqatlar yalnız nəzəri bilik yaratmaqla kifayətlənmirdi; onlar sənayenin, iqtisadiyyatın və insanların gündəlik həyatının inkişafına birbaşa təsir edirdi. Məmmədəliyevin yüksək oktanlı benzinin hazırlanması sahəsində apardığı işlər II Dünya Müharibəsi dövründə strateji üstünlük yaratdı, aviasiya və mühərrik texnologiyalarında dönüş nöqtəsi oldu. Bu kəşf laboratoriya divarlarından çıxaraq bütün dünyaya təsir göstərdi və sübut etdi ki, elm təkcə akademik araşdırma deyil, həm də praktik, strateji və sosial nəticələr yarada bilir. Məmmədəliyevin fəaliyyəti göstərir ki, elm insan həyatının inkişafında həm iqtisadi, həm texnoloji, həm də təhlükəsizlik baxımından həyati əhəmiyyətə malikdir. Eyni zamanda, Məmmədəliyev yalnız kəşfləri ilə deyil, həm də elmi rəhbərliyi və təşkilatçılığı ilə seçilirdi. O, gənc alimləri yetişdirir, elmi məktəb formalaşdırır və Azərbaycanın elmi inkişafına böyük töhfə verirdi. Elm onun üçün şəxsi şöhrət və ya sərvət mənbəyi deyil, xalqına xidmət etməyin vasitəsi idi. Onun rəhbərliyi ilə Bakıda yaradılan elmi məktəb sonrakı onilliklərdə də bir çox uğurlu kimyaçıların yetişməsinə səbəb oldu; bu gün dünya səviyyəsində tanınan bir çox tədqiqatçıların elmi yolu məhz Yusif Məmmədəliyevin qoyduğu təməldən başlayır. Bu isə onu göstərir ki, həqiqi alim təkcə kəşf etmir — həm də gələcək nəsillərə yol açır.

Yusif Məmmədəliyevin həyatı bizə göstərir ki, elm sadəcə laboratoriyada və kitablarda qalmamalıdır; o, insanlara, cəmiyyətə və ümumilikdə xalqa fayda verməlidir. Məmmədəliyev öz fəaliyyəti ilə sübut etdi ki, yalnız zəka və bilik kifayət deyil; onların tətbiqi, paylaşılması və insanlıq naminə yönəldilməsi əsl əhəmiyyət daşıyır. Onun ideyaları və kəşfləri Azərbaycanın neft sərvətinin ağıllı və elmi şəkildə istifadə edilməsinə imkan verdi, ölkənin sənaye və texnologiya sahəsində öncül mövqeyə çıxmasına səbəb oldu. Bu, yalnız bir ölkə üçün deyil, həm də dünya elmi üçün böyük töhfə idi.

Bu gün Yusif Məmmədəliyevin adı yalnız Azərbaycan üçün deyil, dünya elmi üçün də simvoldur. Onun yaratdığı kəşflər, elmi məktəb və insanların həyatına təsiri göstərir ki, tarixi dəyişdirmək üçün yalnız güc və silah kifayət deyil; elmə sevgi, əməyə sədaqət və insanlığa xidmət etmək vacibdir. Məmmədəliyev öz əməli ilə sübut etdi ki, bir insanın ideyaları və əməli bütün dövrün taleyini dəyişə bilər, gələcək nəsillərə yol aça və tarixdə əbədi iz buraxa bilər. Onun həyatı bizə göstərir ki, biliyə sevgi, əməyə sədaqət və vətənə bağlılıq varsa, tarixə iz qoymaq mümkündür. Məni Yusif Məmmədəliyevə heyran edən məqam ondadır ki, o, yalnız kağız üzərində “alim” deyildi; o, vətən üçün çalışan, elmi və texnoloji inkişafa yönəlmiş bir vizyoner idi. Onun ideyaları Azərbaycanın neft sərvətini daha ağıllı, elmi və faydalı şəkildə istifadə etməyə imkan verdi. Mən düşünürəm ki, belə alimlər — tarixin istiqamətini dəyişə bilənlər — gənclər üçün ilham qaynağıdır.

İndi isə, ilk baxışdan sadə görünən o fikir daha da aydın olur: bəli, tarix bütün insanlar tərəfindən yazılır, amma onun istiqamətini dəyişənlər elm fədailəridir. Bu, həm keçmiş, həm indiki, həm də gələcək üçün bir dərsdir ki, elmi sevgi, zəhmət və insanlığa xidmət hər bir fərdin tarixdə əbədi iz buraxmasına imkan yaradır. Akademik Yusif Məmmədəliyevin həyatı bizə göstərir ki, bir insanın ideyası yalnız texniki bir nailiyyət deyil, həm də bütün bir xalqın adı, nüfuzu və inkişafıdır. O, göstərdi ki, əsl alim təkcə kəşf etmir, həm də gələcək nəsillərin yolunu işıqlandırır, elm və insanlıq naminə tarixi yenidən yazır.

Qeyd edək ki, məqalə görkəmli alim və ictimai xadim, Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının təşkilatçılarından biri, akademik Yusif Məmmədəliyevin anadan olmasının 120 illiyinə həsr olunub.

Fidan Nəcəfli,

NDU-nun Jurnalistika ixtisası üzrə I kurs tələbəsi,

GAXA.ge