2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsində əldə edilən qələbə, 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri ilə möhkəmləndirilərək Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tam bərpasına gətirib çıxardı. Sözügedən hadisələr Cənubi Qafqaz regionunda yeni siyasi, hərbi-strateji və təhlükəsizlik konfiqurasiyasının formalaşmasına səbəb oldu. Prezident İlham Əliyevin 2025-ci il avqustun 21-də Kəlbəcər rayonuna səfəri isə bu tarixi-siyasi proseslərin məntiqi yekunu və dövlətin post-konflikt dövründə həyata keçirdiyi bərpa və reinteqrasiya siyasətinin praktiki təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər.

1993-cü ilin aprelində Kəlbəcər rayonunun işğalı Azərbaycan üçün ərazi itkisindən daha artıq geosiyasi və hərbi-strateji nəticələr doğurmuşdur. Bu hadisə Ermənistanla o dövrdə mövcud olmuş qondarma separatçı qurum arasında birbaşa coğrafi bağlantı yaradaraq münaqişənin miqyasını və davamlılığını gücləndirmişdir. Əgər 1992-ci ildə Şuşa və Laçının işğalı nəticəsində formalaşan “Laçın dəhlizi” Ermənistanla Qarabağ arasında ilkin kommunikasiya xəttini təmin etmişdisə, Kəlbəcərin işğalı həmin dəhlizin coğrafi əhatəsini genişləndirərək Azərbaycanın digər regionlarını da təhlükə altına salmışdır. Beləliklə, Kəlbəcərin itirilməsi Ermənistanın strateji mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirmiş, işğal siyasətinin uzunmüddətli xarakter daşımasına şərait yaratmışdır.

Azərbaycan zəfəri təkcə hərbi güclə qazanmadı. İlk növbədə, uzunmüddətli strateji inkişaf xəttinin əsasında dayanan güclü iqtisadi baza, dövlətin müdafiə qabiliyyətini artırmağa imkan yaratmışdır. İkincisi, müasir silah sistemlərinin əldə olunması və inteqrasiyası ilə yanaşı, peşəkar, strukturlaşdırılmış və yüksək hazırlıqlı ordu formalaşdırılmışdır. Üçüncüsü, ictimai-siyasi müstəvidə xalq–dövlət birliyi milli iradənin tam səfərbər olunmasını təmin etmişdir. Vətən müharibəsi dövründə fərariliyin müşahidə olunmaması, əksinə, on minlərlə gəncin könüllü olaraq döyüşlərə qatılması bu milli konsolidasiyanın sosial-psixoloji əsaslarını açıq şəkildə nümayiş etdirmişdir. Belə şəraitdə 2020-ci ilin noyabrında Kəlbəcərin bir güllə atmadan azad olunması təsadüfi deyil, Ermənistanın hərbi-siyasi məğlubiyyətini qəbul etməyə məcbur qalmasının qaçılmaz nəticəsi olmuşdur.

Prezident İlham Əliyevin Kəlbəcərə son səfərinin mərkəzi məqamlarından biri bölgədə həyata keçirilən yenidənqurma və bərpa işlərinin miqyaslı xarakteri olmuşdur. Hazırda Kəlbəcərdə 10 mindən artıq insanı əhatə edəcək dörd iri yaşayış kompleksinin inşası, müasir tipli təhsil müəssisələrinin yaradılması, avtomobil yollarının salınması, habelə elektrik, su və qaz infrastrukturunun bərpası və modernləşdirilməsi bu ərazinin müasir urbanizasiya modelinə keçidi kimi qiymətləndirilə bilər.

Bununla yanaşı, kiçik su elektrik stansiyalarının istismara verilməsi və “İstisu” mineral su zavodunun fəaliyyətə başlaması regionun lokal resurs potensialının iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmasına xidmət edir. Sözügedən layihələr Kəlbəcəri yalnız məcburi köçkünlərin geri qayıdacağı yaşayış məkanı kimi deyil, həm də regional iqtisadi inkişaf mərkəzi kimi formalaşdırır. Beləliklə, Kəlbəcərdə aparılan quruculuq siyasəti post-konflikt dövrünün reinteqrasiya strategiyasının tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, Azərbaycanın iqtisadiyyatında yeni məkan təsərrüfatı modelinin yaradılmasına da təkan verir.

Azərbaycanın 2020-ci ildə əldə etdiyi hərbi qələbədən sonrakı mərhələdə başlanmış sülh prosesi Cənubi Qafqaz regionunun siyasi-coğrafi xəritəsini fundamental şəkildə dəyişmişdir. Ermənistanla sülh sazişinin paraflanması, Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə quru bağlantısının təmin olunması və yeni nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşdırılması Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə, eləcə də onun regional və qlobal logistik mərkəz kimi strateji rolunun artmasına şərait yaratmışdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, nəzərdə tutulan dəhliz yalnız Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirməyəcək, həm də qlobal nəqliyyat şəbəkəsinin mühüm komponentinə çevrilərək ölkəmizin tranzit potensialını və geosiyasi çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaqdır.

Azərbaycanın hərbi əməliyyatları beynəlxalq hüquqa tam uyğun şəkildə həyata keçirilmiş, nəticədə dövlət BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə əsaslanaraq öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmişdir. Bu amil, Ermənistanın havadarlarının müxtəlif səpkili təzyiq cəhdlərinə baxmayaraq, dünya birliyinin Azərbaycanın yaratdığı yeni geosiyasi reallıqları qəbul etməsini zəruri etmişdir. Bu gün Kəlbəcərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri təkcə lokal iqtisadi-sosial inkişaf layihəsi deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanan simvolik mesajdır: Azərbaycan müharibədə qələbə qazanan ölkə olmaqla yanaşı, sülhün və quruculuğun da aparıcı aktoru kimi çıxış edir.

 Kəlbəcərin işğal dövründə şəhər və kəndlərinin tamamilə dağıdılması, dini və mədəni abidələrin təhqir olunması, infrastrukturun yerlə-yeksan edilməsi Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin izlər buraxmışdır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı “onların dağıtdıqlarını biz qururuq, onların viran qoyduqlarını biz canlandırırıq” fikri dövlətin bu sahədə konsepsiyasının mahiyyətini açıq şəkildə ifadə edir və xalqımızın sülhsevər xarakterini əks etdirir.

Nəticə etibarilə, Kəlbəcər bu gün qələbənin, milli birliyin və gələcəyə inamın simvoludur. İşğaldan azad olunması tarixi ədalətin bərpasını ifadə edirdisə, hazırda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və infrastruktur layihələri yeni həyatın başlanğıcı və post-konflikt dövrünün strateji inkişaf mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Prezident İlham Əliyevin Kəlbəcərə səfəri bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın dövlət siyasətinin mahiyyəti yalnız ərazilərin azad olunması ilə məhdudlaşmır; bu siyasətin əsas məqsədi həmin ərazilərdə layiqli həyat şəraitinin yaradılması, dayanıqlı inkişafın təmin olunması və gələcək nəsillərə güclü dövlət miras qoyulmasıdır.

 Əziz QASIMOV

Naxçıvan MR Ali Məclisinin deputatı

GAXA.ge